Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đang khiến các tập đoàn công nghệ lớn đồng loạt tinh gọn đội ngũ, nỗ lực dồn nguồn lực cho cuộc đua hạ tầng và chip AI, theo Wall Street Journal.
Trong những tuần gần đây, Microsoft và Meta Platforms là hai cái tên mới nhất tham gia làn sóng này. Meta dự kiến cắt giảm khoảng 8.000 nhân sự, trong khi Microsoft triển khai chương trình nghỉ hưu tự nguyện cho khoảng 7% lao động tại Mỹ, động thái có thể dẫn đến sa thải nếu không đủ người đăng ký.
Trước đó, Oracle, Snap và Block (công ty mẹ của Square và Cash App) cũng đã công bố các đợt cắt giảm lớn. Riêng tháng 3, khoảng 45.800 nhân sự ngành công nghệ bị ảnh hưởng, mức cao nhất trong ít nhất 2 năm, theo Layoffs.fyi.
Big Tech ‘đánh đổi’ nhân sự
Các doanh nghiệp đang cố gắng truyền tải thông điệp rằng việc cắt giảm là bước đi chủ động cho tương lai của AI. CEO Jack Dorsey của Block nhấn mạnh rằng công ty “không đưa ra quyết định này vì đang gặp vấn đề”.
Tuy nhiên, phía sau thông điệp đó là áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Các tập đoàn công nghệ đang bước vào cuộc đua về chi tiêu vốn cho chip AI và hạ tầng dữ liệu, nếu không muốn bị bỏ lại so với các đối thủ. Điều này buộc họ phải tối ưu chi phí ở những phần khác, trong đó có nhân sự.
Song, không phải mọi đợt sa thải đều xuất phát từ AI. Một số trường hợp phản ánh việc điều chỉnh sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt thời Covid-19.
Chẳng hạn, doanh thu trên mỗi nhân viên của Oracle thấp hơn đáng kể so với nhiều công ty phần mềm lớn, chưa bằng 1/3 so với Microsoft. Snap cũng từng tăng quy mô nhân sự lên mức cao hơn 65% so với trước đại dịch, trong khi vẫn chưa đạt lợi nhuận vận hành ổn định.
Ở góc độ này, cắt giảm nhân sự là giải pháp giúp doanh nghiệp trở lại mức vận hành hợp lý hơn.
 |
| Chỉ riêng năm nay, Alphabet, Meta, Amazon và Microsoft đã chi hơn 600 tỷ USD cho AI, mức đầu tư chưa từng có tiền lệ. Ảnh minh họa: Pexels. |
Việc gắn các đợt sa thải với chiến lược AI có thể kéo theo nhiều hệ quả khó lường. Khi cắt giảm nhân sự trên diện rộng, tinh thần làm việc của đội ngũ còn lại dễ bị ảnh hưởng, đồng thời những người giỏi cũng có xu hướng chủ động rời đi để tìm cơ hội khác.
Trong khi đó, AI chưa thể thay thế hoàn toàn con người. Doanh nghiệp vẫn cần nhân sự để xây dựng chiến lược, vận hành sản phẩm, làm việc với khách hàng và kiểm soát rủi ro. Những người bị sa thải, nếu có năng lực, hoàn toàn có thể tự khởi nghiệp và trở thành đối thủ cạnh tranh trong tương lai.
Ngoài ra, việc cắt giảm hàng loạt cũng khiến nhiều người tin rằng AI đang “lấy mất việc làm”, thay vì hỗ trợ công việc. Quan điểm này có thể làm gia tăng phản ứng tiêu cực từ xã hội, nhất là trong bối cảnh ngày càng nhiều cộng đồng phản đối việc xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn.
Rủi ro khi 'đốt' tiền cho AI
Song song với việc cắt giảm nhân sự, các “ông lớn” lại tăng tốc đầu tư. Alphabet, Meta, Amazon và Microsoft được dự báo sẽ chi tổng cộng 674 tỷ USD cho vốn đầu tư trong năm nay, hơn gấp đôi so với 2 năm trước.
Mức chi này đang tạo áp lực lớn lên tài chính của các công ty. Amazon có thể rơi vào tình trạng chi nhiều hơn số tiền kiếm được trong năm, còn Meta phải dành hơn một nửa doanh thu chỉ để đầu tư.
Nợ của các công ty cũng gia tăng. Tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu của Meta đã tăng từ 8% lên 39% chỉ trong vòng 5 năm. Một số doanh nghiệp thậm chí sử dụng các cấu trúc tài chính ngoài bảng cân đối để duy trì tốc độ mở rộng hạ tầng AI.
Việc cắt giảm nhân sự gửi đi hai thông điệp rõ ràng tới nhà đầu tư.
Thứ nhất, các công ty đang quyết liệt theo đuổi AI và sẵn sàng chi mạnh để không bị tụt lại. Trước đây, điều này thường được thị trường ủng hộ. Nhưng gần đây, nhà đầu tư bắt đầu thận trọng hơn, như trường hợp cổ phiếu Tesla giảm gần 4% sau khi hãng tăng kế hoạch chi tiêu lên 25 tỷ USD.
Thứ hai, doanh nghiệp cho thấy họ có thể vận hành với ít nhân sự hơn mà vẫn giữ hiệu quả. Điều này giúp cải thiện chỉ số doanh thu trên mỗi nhân viên, thước đo quan trọng mà Phố Wall theo dõi.
Hiện tại, trung bình mỗi nhân viên tại các công ty công nghệ trong S&P 500 tạo ra khoảng 669.000 USD doanh thu mỗi năm, cao hơn 14% so với mặt bằng chung. Với những công ty có giá trị trên 1.000 tỷ USD, con số này thậm chí vượt 2 triệu USD/người.
 |
| Doanh nghiệp tiết kiệm chi phí trước mắt, nhưng có thể mất người và mất lợi thế dài hạn. Ảnh minh họa: Pexels. |
Theo các nhà đầu tư, câu hỏi lúc này không còn là “có nên đầu tư vào AI hay không”, mà là “đầu tư có mang lại hiệu quả hay không”.
Chia sẻ với Reuters, Joe Maginot, quản lý danh mục tại công ty đầu tư Madison Investments, cho biết điều thị trường quan tâm nhất là số tiền bỏ ra có tạo ra lợi nhuận tương xứng hay không. Trước đây, các công ty công nghệ tạo ra nhiều tiền mặt và giữ lại phần lớn. Nhưng hiện tại, họ gần như dùng toàn bộ dòng tiền để đầu tư vào hạ tầng AI.
Vì vậy, nhà đầu tư không chỉ nhìn vào tăng trưởng trước mắt, mà muốn thấy câu trả lời dài hạn liệu AI có làm thay đổi mô hình kinh doanh của Big Tech hay sẽ giúp họ củng cố vị thế hiện tại.
Theo Melissa Otto, riêng Microsoft cần chứng minh rằng các khoản đầu tư vào AI, đặc biệt là mối quan hệ với OpenAI, vẫn đủ sức giúp công ty duy trì lợi thế cạnh tranh trong thời gian tới.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
