|
|
Khung cảnh bình yên của phố cà phê đường tàu trước khi bùng nổ du lịch. Ảnh: Fabienne Fong Yan. |
Fabienne Fong Yan, hiện sống tại Paris (Pháp), từng sống và làm việc 2 năm tại quán cà phê đầu tiên mở trên phố đường tàu Hà Nội.
Cô là người chứng kiến trọn vẹn cuộc sống của các gia đình dọc đường ray trước khi mạng xã hội làm thay đổi tất cả, theo tạp chí du lịch Lonely Planet.
Lãng quên
Năm 2017, phố đường tàu chỉ là một con ngõ hẹp với điểm khác biệt duy nhất là đường ray tàu hỏa chạy xuyên qua. Không quán cà phê, không ghế nhựa, không khách du lịch. Không gian yên ắng, chỉ có những người lớn tuổi trò chuyện trước cửa nhà ngay sát đường ray.
Dù nằm giữa hai trục đường lớn Điện Biên Phủ và Trần Phú, cách khu phố cổ vài phút đi bộ, nơi đây gần như bị lãng quên.
Hầu như không ai ở Hà Nội để ý đến con phố này, chỉ có vài du khách lạc đường tình cờ ghé qua. Các gia đình sinh sống dọc đường ray phần lớn khó khăn, cuộc sống thiếu thốn. Việc ở trong những căn nhà mà tàu hỏa chạy qua ngay trước cửa nhiều lần mỗi ngày bị xem là ồn ào, bất tiện và nguy hiểm.
 |
| Người dân sống tại phố cà phê đường tàu năm 2017-2018. Ảnh: Fabienne Fong Yan. |
Fabienne cho biết khu vực này từng là một trong những nơi ít người lui tới nhất trung tâm thành phố, hoàn toàn không có vẻ hào nhoáng như hình ảnh xuất hiện sau này trên Instagram.
Cuối năm 2017, một cô gái Việt Nam nảy ra ý tưởng mở quán cà phê dọc đường ray, điều khi ấy bị xem là kỳ lạ. Cô không lớn lên ở phố đường tàu, có lẽ vì vậy mà nhìn thấy tiềm năng nơi người dân địa phương chỉ xem là điều bình thường.
Sống cạnh đường ray
Khi Fabienne gặp chủ quán này, phố đường tàu vẫn chưa được biết đến rộng rãi. Đây là quán cà phê đầu tiên mở sát đường ray. Hai người nhanh chóng trở thành bạn, rồi đối tác. Gần hai năm sau đó, phố đường tàu trở thành ngôi nhà mới của Fabienne.
Cô sống và làm việc tại đây, phục vụ đồ uống cho những vị khách hiếm hoi hoặc dẫn du khách đi tour ẩm thực đường phố. Ban đầu, người dân địa phương nhìn cô với ánh mắt dè chừng, không chỉ vì là người nước ngoài, mà còn vì cô tham gia vào một dự án không phải ai cũng ủng hộ.
Suốt hơn một thế kỷ kể từ khi đường ray do người Pháp xây dựng, khu phố gần như bị bỏ mặc. Những căn nhà nhỏ xíu, trong đó có quán cà phê của họ, thường là nơi sinh sống chung của hai đến ba thế hệ trong một phòng.
Điều kiện sinh hoạt không hề dễ dàng. Suốt năm đầu tiên, khu phố thậm chí không có nước sinh hoạt từ 9h-16h mỗi ngày. Tuy vậy, cuộc sống nơi đây luôn sinh động khi người già uống trà đá trên đường ray, các bà mẹ tắm cho con, đàn ông chơi cờ, các bà đặt bếp than chung ngay giữa đường ray để dùng trước bữa tối.
Đường tàu trở thành sân chung của cả khu phố.
 |
| Những đứa trẻ sống tại phố cà phê đường tàu trước đây. Ảnh: Fabienne Fong Yan. |
Trong những tháng đầu, chủ quán kiên trì thuyết phục hàng xóm rằng thay đổi có thể gây xáo trộn nhưng không hẳn là điều xấu. Cô khởi xướng dự án "phố đường tàu Hà Nội" nhằm kết nối giáo viên tình nguyện nước ngoài với trẻ em địa phương cần học tiếng Anh.
Theo cô, điều quan trọng là giúp du khách hiểu được "linh hồn" của phố đường tàu. Nhiều người đến chụp ảnh nhưng không biết rằng có gia đình đã sống ở đây ba thế hệ, con cái họ làm việc cho ngành đường sắt. Thậm chí, du khách chụp ảnh trẻ em mà không biết tên hay câu chuyện của các em.
Trẻ em trong khu phố là những người đầu tiên đón nhận quán cà phê. Chúng háo hức với những gương mặt mới, những câu chuyện mới. Cuối mỗi buổi chiều, bản nhạc jazz vang lên khi mọi người cùng chờ tàu chạy qua. Dù đã chứng kiến hàng trăm chuyến tàu, sự háo hức vẫn nguyên vẹn.
Cơn sốt toàn cầu
Theo Fabienne, mọi thứ đều có "thời kỳ hoàng kim" và phố đường tàu Hà Nội là ví dụ điển hình cho tác động của du lịch đại chúng trong kỷ nguyên mạng xã hội.
Đầu năm 2019, du khách từ khắp nơi trên thế giới đổ về chỉ để chờ khoảnh khắc tàu chạy qua con phố hẹp. Khi tiếng còi tàu vang lên, mọi người chuẩn bị cho bức selfie "để đời".
  |
Cuộc sống bình dị trên phố cà phê đường tàu trước khi nơi đây nổi tiếng toàn cầu. Ảnh: Fabienne Fong Yan. |
Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, phố đường tàu lọt top 10 điểm "phải đến" ở Hà Nội. Trong năm 2019, hơn 20.000 bức ảnh được gắn hashtag #hanoitrainstreet hoặc #trainstreethanoi trên Instagram. Giá trị bất động sản tăng vọt, các hoạt động kinh doanh mọc lên dày đặc.
Tháng 5/2019, Fabienne rời Hà Nội ba tuần. Khi trở lại, 5 quán cà phê mới đã xuất hiện trên đoạn phố nơi cô sinh sống. Một số gia đình buộc phải chuyển đi khi chủ nhà muốn phá nhà cũ để mở quán cà phê mới. Những đứa trẻ đường tàu dần biến mất. Từ thời điểm đó, phố đường tàu thuộc về các chủ kinh doanh và du khách.
Số phận
Tháng 10/2019, chính quyền địa phương bất ngờ ra lệnh đóng cửa phố đường tàu. Một số chuyến tàu phải đổi lộ trình do du khách đứng quá đông trên đường ray. Các quy định an toàn không còn được tuân thủ, con phố nhỏ đã vượt quá sức chịu tải.
Theo Fabienne, việc đóng cửa phố cà phê đường tàu "là điều sớm muộn cũng xảy ra". Lực lượng chức năng dựng rào chắn, kiểm soát lối vào. Khi đoàn tàu mang tên "Đổi Mới" lao vút qua, cô nhận ra ý nghĩa biểu tượng của cái tên ấy "thời cuộc đổi thay".
    |
Phố cà phê đường tàu hiện nay trong cơn sốt bùng nổ du lịch. Ảnh: Châu Sa, Trần Hiền. |
Trong năm 2025, Hà Nội nhiều lần ra quân nhắc nhở, yêu cầu du khách rời khỏi khu vực này. Chính quyền khẳng định không phủ nhận sức hút du lịch của phố cà phê đường tàu, nhưng nhấn mạnh an toàn không thể bị đánh đổi.
Đến đầu năm 2026, UBND TP Hà Nội đề nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam điều chỉnh tổ chức chạy tàu trong khu vực trung tâm thành phố.
Theo phương án đề xuất, tàu khách từ phía Nam sẽ dừng tại ga Hà Nội, tàu khách từ phía Bắc dừng ở ga Gia Lâm. Khi đó, đoạn tuyến giữa hai ga - nơi có phố cà phê đường tàu và cầu Long Biên - sẽ không còn tàu khách chạy qua.
Trong bối cảnh số phận phố cà phê đường tàu vẫn chưa rõ ràng, Fabienne cho rằng điều quan trọng nhất lúc này là lắng nghe tiếng nói của những gia đình đã sống ở đây qua nhiều thế hệ - những người tạo nên linh hồn của con phố.
Liệu một mô hình quản lý có trách nhiệm có thể được xây dựng hay không, chỉ thời gian mới có câu trả lời.
Học kỹ năng sống từ những cuốn cẩm nang sinh tồn
Sách “Cẩm nang sinh tồn”, “100 kỹ năng sinh tồn”, “Sống sót” là câu chuyện của những phượt thủ, nhà thám hiểm về cách thoát hiểm và sinh tồn.
