Nguyễn Minh Đức, nhà sáng lập hãng thời trang Duc Studio tại TP.HCM, mới đây đăng tải bài viết trên mạng xã hội, lên tiếng chỉ trích nền tảng thương mại điện tử thời trang nhanh Shein sao chép thiết kế áo dài của anh. Trong bài đăng ngày 10/4, anh bày tỏ sự bức xúc trước thực trạng các doanh nghiệp lớn vẫn có thể phát triển dù bị cho là khai thác chất xám của nhà thiết kế độc lập.
“Thật khó tin khi những công ty như Shein vẫn có thể phát triển mạnh, trong khi công khai khai thác chất xám của người khác”, anh viết, đồng thời đặt câu hỏi về vai trò của cơ quan quản lý trong việc bảo vệ quyền sáng tạo.
'Nghịch lý' thời trang nhanh
Theo founder, trong bối cảnh ngành thời trang vận hành với tốc độ cao, các cơ chế pháp lý dường như chưa theo kịp quá trình lan truyền và thương mại hóa ý tưởng. Điều này khiến các cá nhân và doanh nghiệp nhỏ, dù đã đăng ký bản quyền, vẫn đối mặt với nguy cơ bị sao chép công khai.
Minh Đức kêu gọi các nhà làm thời trang cần chủ động bảo vệ sản phẩm sáng tạo, đồng thời lên tiếng trước những trường hợp bị sao chép. Theo quan điểm này, việc các thương hiệu lớn khai thác ý tưởng từ nhà thiết kế độc lập không phải là “đổi mới”, mà là hành vi đánh cắp chất xám được ngụy trang dưới dạng xu hướng.
Đáng chú ý, nhà thiết kế cho biết chính thương hiệu bị anh chỉ trích từng gửi lời mời hợp tác. Theo anh, điều này cho thấy sự mâu thuẫn trong cách vận hành của một số doanh nghiệp, vừa tận dụng ý tưởng từ cộng đồng sáng tạo, vừa tìm cách hợp tác để hợp thức hóa hình ảnh.
  |
Sản phẩm áo dài Hoa Hạc Đỏ (trái) của hãng Việt Nam được bán với giá 1,55 triệu đồng (khoảng 57 USD), trong khi phiên bản tương tự trên SHEIN chỉ có giá từ 13 USD. |
Nhà thiết kế cũng chia sẻ trải nghiệm khi một sản phẩm bị sao chép từ thiết kế của anh được mua và xuất hiện trên sàn diễn thời trang. Anh mô tả đây là “bản sao của bản sao”, cho thấy mức độ phổ biến và phức tạp của vấn đề sao chép trong ngành.
Bên cạnh những bức xúc, đại diện studio gửi lời cảm ơn đến khách hàng đã lựa chọn sản phẩm nguyên bản, cho rằng sự ủng hộ này là động lực để các nhà thiết kế độc lập tiếp tục theo đuổi nghề.
'Ăn cắp' không chỉ một lần
Đây không phải lần đầu thương hiệu thời trang nhanh bị cáo buộc sao chép chất xám của các nhà thiết kế độc lập.
Trước đó, năm 2023, Cassey Ho, CEO kiêm nhà thiết kế chính của thương hiệu thời trang thể thao Popflex, đã công khai tố cáo Shein sao chép gần như nguyên bản thiết kế Pirouette Skort, mẫu váy ngắn xếp tầng có túi theo phong cách thể thao.
Theo chia sẻ của Cassey Ho, sản phẩm của cô được bán với giá khoảng 60 USD, trong khi phiên bản "đạo nhái" chỉ có giá khoảng 13 USD. Không chỉ sao chép thiết kế, hãng thời trang nhanh thậm chí còn sử dụng người mẫu châu Á và bắt chước cách chụp ảnh, tạo dáng giống ảnh quảng cáo gốc.
Nhà sáng lập Popflex bày tỏ sự thất vọng, cho rằng doanh nghiệp này có thể hưởng lợi từ ý tưởng của bà tạo ra mà không phải trả bất kỳ chi phí nào.
  |
Sản phẩm chân váy của Popflex (trái) bị đạo nhái từ sản phẩm đến cách chọn người mẫu châu Á. |
“Ông lớn” thời trang nhanh Shein thường xuyên bị cáo buộc sao chép thiết kế từ các thương hiệu nhỏ và nhà sáng tạo độc lập. Mô hình vận hành của doanh nghiệp này dựa trên việc theo dõi xu hướng từ các nền tảng như TikTok hay Instagram, sau đó nhanh chóng sản xuất hàng loạt sản phẩm tương tự với giá thấp để tung ra thị trường.
Trang chuyên về thời trang bền vững Ethically Dressed từng công bố danh sách hơn 40 thương hiệu và nghệ sĩ độc lập đã lên tiếng tố cáo Shein. Danh sách này bao gồm cả các thương hiệu lớn như H&M, Chrome Hearts, Ralph Lauren, Levi’s hay Dr. Martens, bên cạnh nhiều nhà thiết kế độc lập khác. Tại Mỹ, nhiều vụ kiện tập thể liên quan đến vi phạm bản quyền nhằm vào hãng thời trang nhanh cũng đã được khởi xướng.
Theo Reuters (2024), thương hiệu này đã phải đối mặt với hơn 90 vụ kiện tại Mỹ liên quan đến các cáo buộc sao chép thiết kế.
Trước các cáo buộc này, hãng thời trang nhanh vẫn khẳng định thiết kế sản phẩm đến từ đội ngũ nội bộ, nghệ sĩ bên ngoài và các nhà cung cấp bên thứ ba trên toàn cầu.
Các nhà phân tích cho biết Shein vận hành dựa trên mạng lưới hơn 5.400 nhà cung cấp, chủ yếu tại Quảng Châu (Trung Quốc), với cơ chế nhận đơn hàng nhỏ ban đầu rồi mở rộng quy mô tùy theo nhu cầu thị trường.
Peter Pernot-Day, phụ trách chiến lược và quan hệ doanh nghiệp của hãng tại Bắc Mỹ và châu Âu, cho rằng tốc độ thiết kế cùng khả năng sản xuất linh hoạt là lợi thế cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp này.
Vì sao đồ độc bản trở thành biểu tượng quyền lực
Theo cuốn Tinh anh công sở 4.0, xu hướng săn lùng đồ độc bản xuất phát từ hai yếu tố cốt lõi: sự khan hiếm và giá trị biểu tượng. Những sản phẩm phiên bản giới hạn không chỉ giữ giá theo thời gian mà còn tạo “giá trị ngầm” về đẳng cấp xã hội cho người sở hữu. Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh khốc liệt và sản phẩm đại trà dư thừa, giá trị độc nhất trở thành lợi thế sinh tồn của thương hiệu lẫn cá nhân.
