'Nàng thơ' khỏa thân trong bức tranh giá 45 triệu USD lên tiếng

Sue Tilley bên bức Sleeping by the Lion Carpet. Ảnh: Geoff Pugh/The Telegraph.

"Nàng thơ" của Lucian Freud hiện lên sừng sững trên bức tường của phòng trưng bày Sotheby's ở London (Anh). Phải cần tới 4 người mới có thể treo bức tranh nặng gần 90 kg này lên vị trí trưng bày. Trên nền tường nhạt màu, hình ảnh người phụ nữ khỏa thân với thân hình đầy đặn khiến các nhân viên lắp đặt và đội ngũ truyền thông của nhà đấu giá không khỏi trầm trồ khi ngắm nhìn tác phẩm.

Giữa bầu không khí ấy, một giọng nói vui vẻ bất ngờ vang lên từ cuối phòng: "Tôi đây, phiên bản ngoài đời thực đây!"

Người vừa lên tiếng là Sue Tilley, cựu giám sát viên trợ cấp xã hội ngoài 60 tuổi, cũng là nhân vật trong Sleeping by the Lion Carpet (Ngủ bên tấm thảm sư tử), tác phẩm được xem là một trong những đỉnh cao trong sự nghiệp của danh họa Anh Lucian Freud (1922-2011).

Từ ngôi nhà ở thị trấn ven biển St Leonards-on-Sea, bà Tilley trở lại London để gặp lại bức chân dung từng làm nên tên tuổi mình trong giới nghệ thuật.

Theo Sotheby's, tác phẩm có thể đạt mức giá 25-35 triệu bảng (35-45 triệu USD) tại phiên đấu giá Bộ sưu tập Lewis diễn ra ngày 24/6. Đây cũng được Olivier Barker, Chủ tịch Sotheby's châu Âu, xem là một trong những kiệt tác lớn nhất của Lucian Freud.

Với bà Tilley, những mức giá kỷ lục ấy từ lâu đã không còn xa lạ. Nhiều chân dung Freud vẽ bà từng được bán với giá hàng chục triệu USD, trong khi khoản thù lao bà nhận được khi làm mẫu những năm 1990 chỉ ở mức rất khiêm tốn. Nhìn lại hành trình ấy, bà không giấu được cảm giác kỳ lạ. Nếu cộng giá trị của tất cả những bức tranh Freud từng vẽ mình, bà đùa rằng có lẽ bản thân "đáng giá khoảng 100 triệu bảng”.

Tác phẩm Sleeping by the Lion Carpet (1996) của Lucian Freud sẽ được đưa ra đấu giá tại London vào tháng 6. Ảnh: Sotheby's.

Khi bắt đầu làm mẫu cho Freud, bà Tilley không nghĩ những buổi làm việc giữa họa sĩ và người mẫu ngày ấy lại góp phần tạo nên các tác phẩm được săn đón trên toàn cầu nhiều thập kỷ sau.

Những năm 1990, Freud đã thực hiện 4 chân dung nổi tiếng về bà gồm Evening in the Studio (Buổi tối trong xưởng vẽ, 1993), Benefits Supervisor Resting (Nữ giám sát viên trợ cấp nghỉ ngơi, 1994), Benefits Supervisor Sleeping (Nữ giám sát viên trợ cấp đang ngủ, 1995) và Sleeping by the Lion Carpet (Ngủ bên tấm thảm sư tử, 1996).

Hai tác phẩm trong số đó sau này liên tiếp lập kỷ lục đấu giá. Năm 2008, Benefits Supervisor Sleeping được bán với giá 33,6 triệu USD tại Christie's New York, trở thành tác phẩm đắt nhất của một nghệ sĩ còn sống thời điểm đó. Đến năm 2015, Benefits Supervisor Resting tiếp tục vượt qua cột mốc này khi đạt 56,2 triệu USD, cũng tại Christie's New York.

Cơ duyên giữa Freud và bà Tilley bắt đầu từ Leigh Bowery, người bạn chung của cả hai. Nghệ sĩ trình diễn, nhà thiết kế trang phục và biểu tượng văn hóa hộp đêm người Australia là một trong những gương mặt nổi bật nhất của giới nghệ thuật tiên phong ở London cuối thế kỷ 20.

Bowery chuyển đến London từ khi còn trẻ để theo đuổi đời sống văn hóa mà ông hằng say mê. Bà Tilley gặp ông trong những lần đi hộp đêm và nhanh chóng trở thành bạn thân. Năm 2025, bà xuất bản tiểu sử về người bạn quá cố này. Với bà Tilley, Bowery là một nhân vật vừa lập dị vừa gây sốc, nhưng sau tất cả vẫn là một người rất đỗi bình thường.

Freud cũng bị cuốn hút bởi chính thế giới nghệ thuật ấy. Theo Olivier Barker, ông luôn muốn ở gần "trái tim đang đập" của đời sống sáng tạo London. Bowery, bà Tilley và nhóm bạn trong giới hộp đêm trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm của danh họa.

Riêng bà Tilley dường như có điều gì đó mà Freud luôn tìm kiếm ở người mẫu. Hai người nhanh chóng trở nên thân thiết, dành hàng giờ trò chuyện trong những buổi vẽ, từ chuyện đời thường, bạn bè cho tới đua ngựa.

Việc làm mẫu cho Freud không hoàn toàn dễ dàng. Chưa từng khỏa thân trước mặt họa sĩ nào, bà Tilley tìm đến Bowery để xin lời khuyên trước buổi làm việc đầu tiên và bị yêu cầu cởi hết quần áo để "tập dượt". Thế nhưng khi gặp Freud, bà lại làm mọi thứ theo bản năng.

"Tôi chống lệnh ông ấy suốt cả quá trình. Có lẽ chính điều đó đã khiến danh họa yêu thích tôi”, bà kể lại.

Bức tranh Benefits Supervisor Sleeping của Freud vẽ bà Tilley cũng từng được Christie's đấu giá. Ảnh: Christie's.

Freud nổi tiếng với lịch làm việc nghiêm ngặt. Bà thường có mặt tại xưởng từ 7h30 sáng và tạo dáng suốt nhiều giờ, hiếm khi được nghỉ giữa buổi. Thậm chí, những cuộc điện thoại bất chợt cũng trở thành khoảng giải lao đáng mong chờ.

Có lần, bà ngủ gật ngay khi đang tạo dáng, thậm chí mơ thấy Freud cho mình nghỉ ngơi rồi bật dậy khỏi vị trí trước khi bị nhắc quay lại làm việc. Sự kiên trì ấy đôi khi cũng khiến danh họa mềm lòng.

Dù thường được gọi là "nàng thơ" của Freud, bà Tilley chưa bao giờ thích cách mô tả này. Trong suy nghĩ của bà, "nàng thơ" là hình ảnh những cô gái mong manh, sống xoay quanh nghệ sĩ và đánh mất chính mình vì sự ngưỡng mộ - điều bà không thấy ở bản thân.

Những bức tranh khỏa thân của bà ra đời vào thời kỳ vẻ đẹp gầy gò cực độ thống trị văn hóa đại chúng. Khi ấy, các người mẫu như Kate Moss là biểu tượng của xu hướng "heroin chic", đề cao thân hình mảnh khảnh đến mức khắc khổ.

Trong thời kỳ vẻ đẹp gầy gò lên ngôi, những bức chân dung Freud vẽ bà Tilley trở thành một hình ảnh đối lập.

Bà từng ghét Sleeping by the Lion Carpet vì cảm thấy mình bị khắc họa xấu hơn thực tế. Nhưng gần 30 năm sau, bà đã chấp nhận hình ảnh ấy. Theo bà, thế giới cần những cơ thể khác biệt thay vì một chuẩn mực duy nhất. Vì vậy, ngay cả trong thời đại cơn sốt giảm cân, bà vẫn hy vọng các tác phẩm của Freud có thể truyền sự tự tin cho những phụ nữ ngoại cỡ.

"Nếu bà ấy còn dám cởi hết quần áo thì tôi cũng làm được”, bà nhớ lại lời Freud từng nói. Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận những bức tranh ấy không hoàn toàn phản ánh thực tế. Freud thường phóng đại các khiếm khuyết trên cơ thể người mẫu, liên tục bổ sung những dấu vết mới mà không loại bỏ những chi tiết cũ.

Vì thế, nhân vật trong tranh vừa là bà Tilley, vừa là một phiên bản khác do Freud tạo nên. Đến nay, mỗi lần nhìn lại, bà vẫn thấy hình ảnh ấy quen mà lạ.

Khi Sleeping by the Lion Carpet chuẩn bị được đưa ra đấu giá, giới sưu tập đang dõi theo khả năng tác phẩm tiếp tục lập kỷ lục. Theo Sotheby's, đây là một trong những cơ hội hiếm hoi để sở hữu một kiệt tác của Freud, đủ sức tạo nên cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các nhà sưu tập.

Phần lớn chân dung Freud vẽ bà hiện nằm trong các bộ sưu tập tư nhân, từng qua tay những tỷ phú như Roman Abramovich, từng sở hữu Chelsea, và Joe Lewis, cựu chủ sở hữu Tottenham Hotspur. Nhưng nếu được lựa chọn chủ nhân tiếp theo cho bức tranh, bà Tilley không hướng sự chú ý tới giới siêu giàu hay các nhà đầu tư.

Điều bà mong muốn đơn giản hơn nhiều: một người thực sự yêu tác phẩm.

Theo bà, thật đáng tiếc khi nhiều kiệt tác chỉ nằm trong các bộ sưu tập tư nhân để tiếp tục tăng giá theo thời gian. Chúng nên được trưng bày tại các bảo tàng hoặc phòng triển lãm, nơi mọi người có thể thưởng thức thay vì chỉ nghe đến qua các kỷ lục đấu giá.

Và có lẽ đó cũng là điều thú vị nhất trong câu chuyện của Sue Tilley, người phụ nữ xuất hiện trong những bức tranh trị giá hàng chục triệu USD vẫn giữ nguyên sự hài hước, giản dị và thực tế của mình.