Virus Nipah nguy hiểm thế nào, bùng phát ở Ấn Độ ra sao?

Bệnh nhân nhiễm virus Nipah được chuyển vào khoa hồi sức tích cực (ICU) tại Ấn Độ trong đợt dịch năm 2024. Ảnh: Reuters.

Sau khi Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah (trong đó có 2 trường hợp có xét nghiệm khẳng định), đến nay, gần 200 người liên quan đã được cách ly.

Các quan chức đang nỗ lực chạy đua với thời gian để ngăn chặn sự lây lan của loại virus đã từng gây ra các đợt bùng phát chết người và sự hoang mang trên diện rộng. Đây được xem là đợt bùng phát virus Nipah thứ 9 ở Ấn Độ kể từ đợt bùng phát đầu tiên vào năm 2001.

Ca nghi ngờ khởi phát của chuỗi bệnh

Theo India Times, hai bệnh nhân đầu tiên, một nam điều dưỡng và một nữ điều dưỡng làm việc tại một bệnh viện tư nhân ở Barasat, quận North 24 Parganas, hiện được điều trị tại khoa Chăm sóc Tích cực (ICU) tại chính bệnh viện này.

Hai điều dưỡng xuất hiện sốt cao và suy hô hấp sau khi trực tiếp chăm sóc một bệnh nhân có triệu chứng nặng. Bệnh nhân nữ, 56 tuổi, ở Kazipara, Barasat, nhập viện vào ngày 19/12, nơi hai điều dưỡng làm việc. Bà có các triệu chứng tương tự nhiễm virus Nipah, bao gồm sốt, sổ mũi, ho, nôn mửa và mất ý thức.

Bệnh nhân được điều trị khu chăm sóc đặc biệt (HDU), nhưng tình trạng xấu đi nhanh chóng. Người này qua đời 3 ngày sau đó (22/12) trước khi có thể lấy mẫu để xét nghiệm.

Các thành viên trong gia đình người phụ nữ cho biết bà đã uống nhựa cây chà là tươi trước khi bị bệnh. Do vây, người này được coi là ca nghi ngờ khởi phát của chuỗi bệnh.

Một quan chức cấp cao từ Sở Y tế Tây Bengal cho biết các bệnh nhân nhiễm virus Nipah đang được theo dõi sát sao. "Tình trạng của nam điều dưỡng đang được cải thiện, nhưng bệnh nhân nữ vẫn rất nguy kịch. Cả hai đang được điều trị tại phòng chăm sóc đặc biệt", vị quan chức này cho hay.

Nguồn tin từ bệnh viện điều trị ở Barasat xác nhận nam điều dưỡng đã ổn định về mặt lâm sàng, có thể đi lại và nói chuyện, và ăn được. Tuy nhiên, nữ điều dưỡng vẫn hôn mê và tiếp tục được điều trị bằng kháng sinh liều cao và thuốc kháng virus.

Ngày 19/1, ba trường hợp gồm một bác sĩ, một điều dưỡng và một nhân viên y tế có triệu chứng nghi ngờ và được nhập viện tại Bệnh viện Bệnh truyền nhiễm Beleghata. Cả ba người đều làm việc tại cùng một cơ sở y tế nơi phát hiện hai ca nhiễm ban đầu.

"Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm của họ đều âm tính và đã được xuất viện. Hiện chưa phát hiện thêm trường hợp nào", tiến sĩ Sayan Chakraborty, chuyên gia bệnh truyền nhiễm và nguyên cố vấn y tế bang Tây Bengal, thông tin với hãng tin ANI.

Dịch Nipah diễn ra gần như hàng năm ở Ấn Độ

Ấn Độ ghi nhận các trường hợp nhiễm Nipah gần như hàng năm, trong đó đáng chú ý là đợt bùng phát ở Tây Bengal (năm 2001 và 2007) và ở Kerala (từ năm 2018). Các chuyên gia y tế đã nhiều lần cảnh báo về bản chất lây truyền từ động vật sang người của nó. Virus này thường được tìm thấy ở một số loài dơi, đặc biệt là dơi ăn quả.

Các chuyên gia y tế cho biết nhựa cây chà là là môi trường tiềm tàng lây nhiễm virus Nipah nếu bị nhiễm bẩn. Thực tế, ở Ấn Độ, tất cả đợt bùng phát dịch Nipah đều có liên quan đến dơi ăn quả.

Chia sẻ với NDTV, tiến sĩ Neha Mishra, chuyên gia tư vấn về bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Manipal, nhận định dịch bệnh Nipah đã bùng phát nhiều lần ở Ấn Độ kể từ năm 2001.

Trong khi đợt bùng phát hiện tại ở Tây Bengal đang được dư luận quan tâm, đợt bùng phát năm 2018 ở Kerala thường được nhắc đến vì phản ứng mạnh mẽ của hệ thống y tế công cộng, tích hợp việc phát hiện ca bệnh nhanh chóng, truy vết tiếp xúc và cách ly, mô hình hiện được áp dụng ở những nơi khác.

Biển cảnh báo con đường lây truyền virus Nipah từ dơi trên đường phố Ấn Độ. Ảnh minh họa: Thehealthsite.

Virus Nipah nguy hiểm như thế nào?

Rào cản lớn nhất trong cuộc chiến chống lại virus Nipah hiện nay chính là "khoảng trống" về vũ khí y tế. Hiện chưa có bất kỳ loại vaccine hay thuốc kháng virus đặc hiệu nào được cấp phép. Mọi phác đồ điều trị đều đang dừng lại ở mức chăm sóc hỗ trợ tích cực nhằm kiểm soát các biến chứng nguy hiểm cho bệnh nhân.

Trả lời phỏng vấn tờ Independent, ông Rajeev Jayadevan, cựu chủ tịch Hiệp hội Y khoa Ấn Độ (IMA) chi nhánh Cochin, giải thích cách con người thường bị nhiễm bệnh. Ông nói: "Việc nhiễm bệnh ở người rất hiếm và do sự lây lan ngẫu nhiên qua tiếp xúc giữa người và dơi, nghĩa là ăn phải trái cây có thể đã bị dơi nhiễm bệnh".

Ông Jayadevan cũng cho biết thêm nguy cơ này cao hơn ở một số vùng cụ thể. "Điều này dễ xảy ra hơn ở những vùng nông thôn và khu vực gần rừng, nơi các hoạt động nông nghiệp làm tăng sự tiếp xúc giữa con người và dơi ăn trái khi tìm kiếm thức ăn", ông Jayadevan nói.

Các đợt bùng phát thường trùng với hành vi theo mùa của dơi ăn quả và các tập quán ăn uống truyền thống như tiêu thụ nhựa cây chà là tươi, đặc biệt là vào mùa đông và mùa xuân.

Trong khi đó, tiến sĩ Mishra nhấn mạnh việc giám sát hiệu quả và chăm sóc kịp thời là yếu tố then chốt để hạn chế tỷ lệ tử vong. Việc một số trường hợp nhiễm bệnh có thể không biểu hiện triệu chứng sớm làm phức tạp thêm các nỗ lực giám sát.

Bác sĩ Mishra nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng về mặt lâm sàng: "Bệnh thường biểu hiện với sốt cao, đau đầu, đau cơ và khó thở. Trong nhiều trường hợp, bệnh tiến triển nhanh chóng và ảnh hưởng đến não, dẫn đến viêm não". Chuyên gia này cho biết thêm bệnh nhân có thể bị co giật, hôn mê và gặp các biến chứng thần kinh nghiêm trọng.

Trong bối cảnh chưa có liệu pháp điều trị hoặc vaccine đặc hiệu, phòng ngừa vẫn là chiến lược hiệu quả nhất. Tránh tiêu thụ nhựa cây chà là tươi và trái cây tiếp xúc với dơi, thực hành vệ sinh tay nghiêm ngặt và sử dụng đồ bảo hộ khi tiếp xúc với động vật có thể làm giảm đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh. Tiến sĩ Mishra nhấn mạnh một khi nhiễm bệnh xảy ra, diễn biến lâm sàng có thể nhanh chóng và khó lường.