20 công việc đã tuyệt chủng

“Đồng hồ báo thức” bằng người: Trước khi có báo thức, người lao động Anh - Ireland thuê “người báo thức” (knocker-up) tới gõ cửa hoặc bắn hạt đậu lên cửa sổ để đánh thức họ đúng giờ. Công việc thịnh hành từ đầu thế kỷ 19, chủ yếu do người lớn tuổi đảm nhiệm. Một số vùng công nghiệp ở Anh vẫn còn người làm nghề này tới tận thập niên 1970. Ảnh minh họa: Pexels.

Thợ cắt băng: Khi tủ lạnh chưa xuất hiện, băng được khai thác trực tiếp từ hồ bằng sức người. Một đội thợ có thể thu hoạch tới 1.500 tấn băng mỗi ngày, vận chuyển xuyên bang bằng tàu hoả. Đầu thế kỷ 20, Mỹ đã từngcó khoảng 90.000 thợ cắt băng. Ảnh: Minnesota Historical Society.

Người xếp ki gỗ: Trước khi máy xếp ki ra đời (1936), các bé trai được thuê để xếp lại ki bowling sau mỗi lượt chơi. Khi máy móc thay thế phần lớn công việc, người vận hành chỉ còn nhiệm vụ xử lý kẹt máy. Ảnh: Library of Congress.

Người gom nông sản đem bán: Ở chợ truyền thống Anh và Mỹ, những người làm nghề này sẽ thu mua rau củ từ nông dân rồi mang ra chợ bán lại. Cách gọi này mất dần sau Nội chiến Mỹ, nhưng để lại dấu ấn trong tiếng Anh, cụm từ “badger someone” (làm phiền, chèo kéo) được cho là xuất phát từ sự dai dẳng của những người làm nghề này. Ảnh: Hennepin County Library.

Thợ dọn phân: Ở Anh tiền Victoria, thợ dọn phân (gong farmer hay “nightman”) chuyên dọn hố xí, nhà vệ sinh và hầm chứa chất thải. Công việc nguy hiểm, nặng nhọc nhưng thường được trả công cao. Ảnh minh họa: "London labour and the London poor" (Mayhew, Henry).

Bé trai nạp thuốc súng: Trên các tàu chiến thế kỷ 18-19, những cậu bé 12-14 tuổi có nhiệm vụ chạy nhanh, tiếp thuốc súng cho pháo. Nghề đầy rủi ro, bởi chỉ cần một phát trúng pháo hạm là cả con tàu có thể nổ tung. Ảnh: Library of Congress.

Người “đọc tính cách qua sọ đầu” (Phrenologist): Phrenology (tạm dịch: thuật tướng sọ) từng là trào lưu khoa học sai lầm thế kỷ 19, tin rằng hình dạng hộp sọ quyết định trí tuệ và tính cách. Dù bị bác bỏ, trào lưu này từng ảnh hưởng đến tâm lý học hiện đại. Ảnh minh họa: Frank Dadd.

Người đọc sách cho công nhân: Trong các nhà máy xì gà Cuba và Mỹ, công nhân góp tiền thuê một người đọc báo, tiểu thuyết để giúp họ bớt nhàm chán. Nhiều cuộc đình công đã nổ ra khi doanh nghiệp muốn bỏ vị trí này. Ảnh: Library of Congress.

Thợ sơn giả phong cách Nhật: Thế kỷ 17–18, phương Tây chuộng “japanning”, kỹ thuật mô phỏng lớp sơn mài Nhật Bản lên đồ nội thất. Nghề này từng phát triển thành ngành lớn, nhưng biến mất khi kỹ nghệ sản xuất hiện đại lên ngôi. Ảnh minh họa: @suigenkyo.official/IG.

Người giao sữa: Khi sữa dễ hỏng và tủ lạnh chưa phổ biến, người giao sữa là nhân viên quen thuộc mỗi sáng ở Anh và Mỹ suốt đầu thế kỷ 20. Sự xuất hiện của tủ lạnh khiến dịch vụ này gần như biến mất. Ảnh: Library of Congress.

Thợ sản xuất chì trắng: Chì trắng từng được sản xuất đại trà để làm sơn, khiến công nhân tiếp xúc với chất độc mà không có bảo hộ. Khi tác hại được nhận diện, ngành sản xuất này bị xóa sổ. Ảnh minh họa: Jackson's Art.

Thợ chụp ảnh daguerreotype: Trước phim âm bản và ảnh kỹ thuật số, daguerreotype là công nghệ nhiếp ảnh đầu tiên, phổ biến giữa thế kỷ 19. Khi phương pháp rẻ hơn ra đời, nghề này biến mất chỉ sau vài chục năm. Ảnh minh họa: National Portrait Gallery.