Giải bóng đá số một thế giới suýt bị Trung Quốc quay lưng

Từ sự kiện “không thể vắng mặt” trên CCTV, World Cup giờ đối mặt bài toán sức hút tại Trung Quốc giữa làn sóng esports, video ngắn và các hình thức giải trí mới. Ảnh: Sixth Tone.

Đầu tháng 5, truyền thông Trung Quốc đưa tin CCTV vẫn chưa đạt thỏa thuận bản quyền phát sóng World Cup 2026 với FIFA, dù giải đấu chỉ còn chưa đầy hai tháng là khởi tranh. Điều từng khó tưởng tượng bỗng trở nên có thể xảy ra, World Cup có nguy cơ vắng bóng trên truyền hình quốc gia Trung Quốc.

Theo Sixth Tone, thông tin này khiến nhiều khán giả bất ngờ, bởi từ sau giai đoạn cải cách và mở cửa năm 1978, World Cup không chỉ là một sự kiện thể thao mà còn mang ý nghĩa biểu tượng cho sự hội nhập của Trung Quốc với thế giới. Sitcom I Love My Family (Tôi yêu gia đình) từng dành hẳn một tập phim để khắc họa cảm xúc của một gia đình khi theo dõi World Cup 1994.

Dù các nền tảng streaming ngày càng đầu tư mạnh cho thể thao, luật Trung Quốc vẫn yêu cầu những sự kiện lớn như World Cup hay Olympic phải được phát miễn phí trên truyền hình quốc gia. Theo thời gian, việc xem World Cup trên CCTV dần trở thành điều mặc định với khán giả, đến mức ít ai để tâm tới những cuộc thương lượng thương mại phía sau.

Chính tranh chấp lần này giữa CCTV và FIFA khiến nhiều người lần đầu nhìn World Cup dưới góc độ kinh tế. Đặc biệt, chi phí bản quyền cho giải đấu năm 2026 đã tăng mạnh trên toàn cầu.

Lý do FIFA nâng giá bản quyền không khó hiểu. Giá trị thương mại của bóng đá và World Cup liên tục tăng trong những năm gần đây, đặc biệt khi Mỹ trở thành một trong các quốc gia đồng chủ nhà. Giải đấu cũng mở rộng quy mô từ 32 lên 48 đội, số trận tăng từ 64 lên 104. Với FIFA, nhiều trận đấu hơn đồng nghĩa giá bản quyền phải cao hơn. Tổ chức này được cho là đã đề nghị CCTV mức giá từ 250-300 triệu USD để phát sóng World Cup 2026 tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, CCTV lại nhìn thấy một bài toán hoàn toàn khác. Mức phí mới cao gấp đôi kỳ World Cup trước, trong khi toàn bộ các trận đấu đều diễn ra từ nửa đêm đến buổi trưa theo giờ Bắc Kinh. Ở World Cup Qatar, Trung Quốc từng có tới 31 trận phát sóng trong khung “giờ vàng” từ 18h đến nửa đêm.

Sitcom I Love My Family có cảnh gia đình họ Giả theo dõi World Cup 1994. Ảnh: Bilibili.

Sự khác biệt nằm ở cách hai bên định giá giải đấu. FIFA nhìn vào số trận tăng từ 64 lên 104, còn CCTV nhìn vào thực tế số trận phát trong giờ vàng giảm từ 31 xuống 0.

Do phải phát sóng miễn phí, CCTV chỉ có thể bù chi phí bằng quảng cáo và bán lại bản quyền cho các nền tảng trực tuyến. Nhưng rất ít nhãn hàng sẵn sàng chi mạnh cho những trận đấu diễn ra vào rạng sáng.

Vì vậy, không khó hiểu khi CCTV đặt câu hỏi liệu thương vụ này có khả năng sinh lời hay không. Nhiều khán giả Trung Quốc cũng cho rằng đài truyền hình quốc gia cần cân nhắc kỹ trước khi bỏ ra khoản tiền lớn cho một giải đấu có nguy cơ thua lỗ.

World Cup không còn là trung tâm

Việc mở rộng World Cup cũng kéo theo nguy cơ “loãng” sức hút. Trong 104 trận đấu, có tới 72 trận thuộc vòng bảng, nhiều màn đối đầu thiếu các đội tuyển lớn hoặc ngôi sao nổi bật. Điều đó đặt ra bài toán cho cả FIFA lẫn CCTV, liệu khán giả có còn hào hứng với những trận đấu không có Trung Quốc hay các cường quốc bóng đá truyền thống? Và các nhãn hàng có sẵn sàng chi mạnh cho những trận như vậy?

Giữa những tranh luận về bản quyền phát sóng, sự trỗi dậy của các giải bóng đá phong trào tại Trung Quốc lại trở thành chủ đề đáng chú ý. Nhiều ý kiến cho rằng khi đội tuyển quốc gia vắng mặt ở World Cup, người hâm mộ có xu hướng quan tâm nhiều hơn đến các đội bóng địa phương.

Từ Village Super League ở Quý Châu năm 2023 đến giải Suchao tại Giang Tô năm 2025, các giải đấu nghiệp dư không có ngôi sao quốc tế bất ngờ trở thành hiện tượng văn hóa. Sức hút của chúng đến từ cảm giác gần gũi, tính cộng đồng và niềm tự hào địa phương.

Khán giả theo dõi World Cup 2018 được phát sóng trên CCTV tại Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh (Trung Quốc), tháng 6/2018. Ảnh: VCG.

Với nhiều khán giả Trung Quốc, đây cũng là lần đầu họ trải nghiệm cảm giác xem bóng đá trực tiếp trên sân. Trong bối cảnh đội tuyển nam quốc gia sa sút suốt nhiều thập kỷ, World Cup đôi khi trở nên xa vời và thiếu kết nối cảm xúc.

Xu hướng này thực tế đã xuất hiện từ Olympic Paris 2024, khi khán giả Trung Quốc bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến thành tích của vận động viên nước nhà thay vì ý nghĩa toàn cầu của các sự kiện thể thao quốc tế.

Ngay cả Olympic Bắc Kinh 2008 - cột mốc thể thao đáng nhớ nhất của Trung Quốc, cũng không chỉ là câu chuyện huy chương. Sự cuồng nhiệt khi đó phản ánh niềm tin rằng Trung Quốc đang ngày càng hội nhập và khẳng định vị thế trên thế giới.

Nhưng khi sức mạnh quốc gia và thành tích thể thao không còn cần chứng minh với bên ngoài, các giải đấu quốc tế cũng dần mất đi ý nghĩa biểu tượng. Với nhiều khán giả, thể thao giờ đơn giản là thứ họ theo dõi vì yêu thích một vận động viên, một đội tuyển hay cảm xúc mà trận đấu mang lại.

Bài toán dài hạn cho FIFA

Một số ý kiến cho rằng nếu CCTV ngừng phát sóng World Cup, đó có thể là dấu hiệu Trung Quốc đang dần xa rời thế giới. Nhưng thực tế lại không hẳn như vậy. Người Trung Quốc vẫn dành sự quan tâm lớn cho thể thao. Các nền tảng streaming tiếp tục mở rộng nội dung thể thao, trong khi nhiều thành phố liên tục đăng cai các giải đấu quốc tế, đặc biệt ở những bộ môn mới như leo núi thể thao.

Về lâu dài, bên chịu nhiều áp lực hơn có lẽ là FIFA. Tổ chức này cần thuyết phục khán giả, nhà đài và các thương hiệu tại Trung Quốc rằng bóng đá vẫn đủ sức hấp dẫn về cả văn hóa lẫn thương mại. Muốn làm được điều đó, FIFA buộc phải xem Trung Quốc là thị trường cần đầu tư lâu dài, thay vì chỉ tập trung vào doanh thu trước mắt.

Toàn cảnh sân vận động Q2 tại Austin, Texas, địa điểm được Saudi Arabia chọn làm đại bản doanh cho World Cup 2026. Ảnh: Dustin Safranek/Reuters.

NBA từng thành công với chiến lược tương tự. Trong thập niên 1990, cựu ủy viên David Stern góp phần tạo nên cơn sốt bóng rổ tại Trung Quốc bằng cách đưa các cầu thủ Trung Quốc vào NBA và phát sóng miễn phí các trận đấu trên truyền hình.

Dù vẫn được xem là “môn thể thao số một thế giới”, bóng đá đang dần mất vị trí trung tâm trong đời sống giải trí tại Trung Quốc. Esports, phim ngắn và video ngắn ngày càng thu hút sự chú ý của giới trẻ, khiến bóng đá không còn là lựa chọn mặc định như trước. Vì vậy, việc bỏ ra hàng trăm triệu USD để mua bản quyền những giải đấu ít gắn kết với khán giả Trung Quốc ngày càng khó thuyết phục.

Tuy nhiên, đến ngày 15/5, CCTV và FIFA cuối cùng cũng đạt được thỏa thuận. CCTV sẽ sở hữu quyền phát sóng độc quyền đa nền tảng tại Trung Quốc đại lục cho World Cup nam 2026, 2030 cùng World Cup nữ 2027 và 2031. Giá trị hợp đồng không được công bố, dù một số nguồn tin cho rằng con số vào khoảng 60 triệu USD.

Trước mắt, khủng hoảng đã được giải quyết. Nhưng cuộc tranh cãi lần này cũng làm lung lay vị thế gần như “bất khả xâm phạm” của World Cup tại Trung Quốc. Suốt nhiều thập kỷ, giải đấu này từng được xem là sự kiện không thể vắng mặt trên CCTV. Giờ đây, niềm tin đó không còn chắc chắn như trước.