Vài năm trước, chuyên gia nhân sự T. Tara Turk-Haynes từng mời huấn luyện viên yoga và thiền sư đến văn phòng để giúp nhân viên giải tỏa căng thẳng. Giờ đây, cô tuyên bố ngắn gọn rằng “những phúc lợi như thế không còn nữa”.
Theo Turk-Haynes, hiện không còn là thời điểm doanh nghiệp phải “chiều chuộng” nhân viên để giữ người. Khi thị trường việc làm hạ nhiệt và doanh nghiệp đặt lợi nhuận lên trên yếu tố con người, môi trường làm việc văn phòng ở Mỹ đang trở nên lạnh lùng hơn bao giờ hết.
Cán cân quyền lực đổi chiều
Theo Business Insider, thời kỳ “Đại nghỉ việc” (Great Resignation) sau đại dịch từng mang đến cho người lao động vị thế hiếm có. Jessica Kriegel, Giám đốc chiến lược tại Culture Partners, cho rằng thời kỳ đại dịch từng khiến quyền lợi nghiêng về phía người lao động, nhưng giờ thế cân bằng ấy đã đổi chiều, các doanh nghiệp đang lấy lại vị thế chủ động.
Các tập đoàn lớn bắt đầu siết chặt quy trình đánh giá và yêu cầu hiệu quả rõ ràng. Meta triển khai hệ thống đánh giá mới dựa trên “tác động đo lường được”, còn Citigroup gửi thông báo yêu cầu nhân viên “bỏ những thói quen cũ kém hiệu quả”. AT&T cũng tuyên bố chấm dứt mô hình thưởng thâm niên, chuyển sang đánh giá theo năng lực và cam kết.
Một số CEO giờ công khai bày tỏ quan điểm chính trị, như Alex Karp của Palantir khi tuyên bố công ty “chống lại văn hóa thức tỉnh”, cho thấy họ không còn e dè trước phản ứng của nhân viên.
 |
| CEO Tobi Lütke đẩy mạnh tính hợp AI vào khâu vận hành. Ảnh: Lucas Jackson/Reuters. |
Dù chứng khoán Mỹ vẫn tăng mạnh, nhiều người lao động cho rằng họ đang bị cắt giảm quyền lợi. Theo giáo sư Peter Cappelli (Đại học Wharton, Mỹ), các công ty “kiếm lời kỷ lục nhưng lại ngày càng khắt khe với nhân viên”.
Song song đó, AI đang trở thành mối đe dọa mới. Không ít công ty xem công nghệ này là cách cắt giảm nhân sự. Trong nội bộ Shopify, CEO Tobi Lütke từng gửi thông báo: “Trước khi yêu cầu thêm nhân sự, các nhóm cần chứng minh rằng họ không thể hoàn thành công việc bằng AI”.
Ngoài chi phí nhân sự tăng, như bảo hiểm y tế tại Mỹ dự kiến tăng 6,7% trong năm 2026, doanh nghiệp còn gánh thêm chi phí đầu tư AI. Theo IDC, các công ty Mỹ sẽ chi khoảng 320 tỷ USD cho phần mềm, phần cứng và dịch vụ AI trong năm nay.
‘Thị trường việc làm kỳ lạ’
Nhiều doanh nghiệp vẫn báo lãi lớn nhưng không tuyển thêm người. Theo dữ liệu Bộ Lao động Mỹ, tỷ lệ sa thải vẫn ở mức thấp lịch sử dù hàng loạt tên tuổi như Starbucks, Southwest Airlines hay Disney đã cắt giảm nhân sự.
“Đây là thị trường lao động đầy mâu thuẫn. Tình trạng thất nghiệp không nhiều nhưng cơ hội nghề nghiệp lại khan hiếm”, nhà kinh tế Nicole Bachaud (ZipRecruiter) nói.
Tỷ lệ thất nghiệp của Mỹ cuối năm 2025 vẫn chỉ khoảng 4,4%, song nhiều nhân viên mất niềm tin vào triển vọng nghề nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực từng ổn định như công nghệ và khu vực công.
Một khảo sát của Trường Quản lý Yale cho thấy gần 2/3 CEO Mỹ dự định giữ nguyên hoặc cắt giảm nhân sự trong năm 2026. Trong khi đó, mức tăng lương trung bình dự kiến tiếp tục đi ngang, không theo kịp lạm phát.
Theo khảo sát của Bankrate, gần 1/3 người Mỹ tin rằng tài chính cá nhân sẽ tệ hơn trong năm nay, mức bi quan cao nhất kể từ 2018.
Trong bối cảnh đó, người lao động ngày càng thận trọng. Tỷ lệ nghỉ việc tự nguyện đã giảm dưới mức trước đại dịch, khi nhiều công ty yêu cầu trở lại văn phòng 5 ngày/tuần và theo dõi cả thời gian lẫn cách sử dụng AI của nhân viên.
“Bạn sẽ không thấy một cuộc phản kháng lớn nào đâu, mọi người không còn năng lượng cho điều đó”, giảng viên quản trị Jeff LeBlanc (Đại học Bentley, Mỹ) nói.
 |
| Tháng 9, Starbucks cho biết công ty có kế hoạch sa thải 900 nhân viên không thuộc bộ phận bán lẻ. Ảnh: Graham Dickie/NYT. |
Tuy nhiên, thị trường không hoàn toàn ảm đạm. Theo Aditya Challapally (Stanford Online), nhu cầu nhân sự có kỹ năng AI đang tăng nhanh ở hầu hết ngành nghề.
“Đây là nhóm nhỏ nhưng phát triển mạnh. Ai hiểu AI sẽ làm việc hiệu quả hơn và có cơ hội thăng tiến nhanh hơn”, ông nói.
Các lĩnh vực như y tế, dịch vụ xã hội và du lịch - giải trí vẫn là ba lĩnh vực tuyển dụng mạnh. Nhà kinh tế Laura Ullrich (Indeed) cho rằng tình trạng “ít tuyển, ít sa thải” chỉ là tạm thời, và doanh nghiệp sẽ phải mở rộng khi kinh tế phục hồi. Trong khi đó, nhiều người Mỹ chọn hướng an toàn hơn như làm việc tự do, nhận hợp đồng ngắn hạn hoặc khởi nghiệp bằng công cụ AI.
“Nếu chưa có cơ hội mới trong tay, tốt nhất hãy ở lại. Nhưng hãy luôn chuẩn bị sẵn chiến lược rời đi”, chuyên gia nhân sự John Ferguson đưa lời khuyên.
AI thách thức Gen Z ở thị trường lao động
Theo chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương, tác giả cuốn sách Trò chuyện cùng Gen Z, AI không chỉ thay đổi cách con người xử lý thông tin mà còn thách thức năng lực tư duy của chúng ta. Trong bối cảnh thị trường lao động biến đổi nhanh chóng, thế hệ trẻ cần rèn luyện khả năng đặt câu hỏi, tư duy phản biện và thích nghi với những thay đổi liên tục để đáp ứng yêu cầu của tương lai.
