Tranh triệu USD 'ế khách' khi giới siêu giàu đổi khẩu vị đầu tư

Giới siêu giàu đang phân bổ lại dòng tiền khi tranh triệu USD giảm sức hút. Ảnh: Sotheby's.

Thị trường nghệ thuật đang xuất hiện những dấu hiệu khác thường. Doanh số gần như đi ngang, trong khi các lĩnh vực phục vụ giới siêu giàu như máy bay cá nhân hay du thuyền lại tăng trưởng mạnh.

Một khả năng là giới nhà giàu đang dịch chuyển dòng tiền sang những kênh khác, sau khi nhận ra tranh nghệ thuật không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Bên cạnh đó, sự chững lại này cũng có thể cho thấy thị trường đang phụ thuộc nhiều vào thế hệ nhà sưu tập lớn tuổi, những người không còn chi tiêu mạnh như trước, theo WSJ.

Doanh số suy giảm

Trong tháng tới, thị trường sẽ bước vào giai đoạn thử thách khi các nhà sưu tập tập trung về New York (Mỹ) cho kỳ đấu giá mùa xuân. Người mua sẽ thận trọng hơn trong lựa chọn, nhưng vẫn sẵn sàng trả giá cao cho những tác phẩm thực sự xuất sắc. Điều này có thể tạo ra một vài mức giá nổi bật, dù bức tranh chung của thị trường vẫn thiếu sự ổn định.

Một dấu hiệu đáng chú ý là số lượng tác phẩm được đưa ra đấu giá kèm mức giá đảm bảo tối thiểu. Khi niềm tin thị trường suy yếu, người bán thường chọn cách này để giảm rủi ro không bán được hàng. Ngược lại, kết quả của những tác phẩm không có mức đảm bảo sẽ phản ánh rõ hơn nhu cầu thực tế.

Theo báo cáo của Art Basel và UBS, doanh số nghệ thuật toàn cầu tăng 4% trong năm 2025. Dù vậy, con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn đỉnh năm 2022, thậm chí còn giảm 7% so với năm 2019.

Phòng đấu giá trong phiên tối nghệ thuật thế kỷ 20/21 tại Christie’s ngày 28/2/2023. Ảnh: Christie’s.

Diễn biến này trở nên khó lý giải, nhất là tại Mỹ, khi chỉ số S&P 500 đang ở gần mức cao kỷ lục. Thông thường, khi giá trị tài sản tài chính tăng, nhu cầu chi tiêu cho các tác phẩm nghệ thuật đắt tiền cũng có xu hướng đi lên.

Trong khi đó, những lĩnh vực phục vụ giới siêu giàu lại tăng trưởng mạnh. Số lượng máy bay phản lực cá nhân được bàn giao trên toàn cầu đạt mức cao nhất trong 15 năm vào năm 2025, theo Hiệp hội các nhà sản xuất hàng không chung. Cùng năm, doanh số siêu du thuyền cũng lập kỷ lục, theo dữ liệu từ hãng môi giới Edmiston.

Phân khúc cao cấp của thị trường nghệ thuật vốn mang tính chu kỳ và phụ thuộc nhiều vào nguồn cung. Những nhà sưu tập giàu có không chịu áp lực phải bán, khi cho rằng mức giá chưa phù hợp, họ sẵn sàng trì hoãn giao dịch.

Tuy vậy, thị trường này cũng ngày càng nhạy cảm với biến động lãi suất, trong bối cảnh tranh nghệ thuật được nhìn nhận như một kênh đầu tư tài chính.

Những năm gần đây, giới đầu tư tại Phố Wall, đặc biệt là các nhà quản lý quỹ và người sáng lập quỹ đầu tư, đã mang đến cách tiếp cận khác. Họ coi tác phẩm nghệ thuật như một loại tài sản có thể khai thác giá trị tương tự cổ phiếu hay bất động sản. Một cách làm phổ biến là dùng bộ sưu tập tranh để thế chấp vay vốn, rồi đem số tiền đó đầu tư vào các kênh có khả năng sinh lời cao hơn.

Chiến lược này từng phát huy hiệu quả khi lãi suất ở mức thấp, cho phép các tỷ phú vay vốn với chi phí khoảng 3%. Tuy nhiên, khi chi phí vay tăng lên, việc giữ một lượng lớn tiền trong tranh trở nên kém hấp dẫn hơn.

Các tác phẩm của hoạ sĩ đương đại Mariane Ibrahim được trưng bày tại khu Galeries trong khuôn khổ Art Basel Paris 2025. Ảnh: Art Basel.

Chờ đợi một cú bứt phá

Xét dưới góc độ đầu tư thuần túy, nghệ thuật không phải lựa chọn hiệu quả, nhất là trong ngắn hạn. Nhiều nhà sưu tập mua tác phẩm của nghệ sĩ mới nổi với kỳ vọng bán lại nhanh để kiếm lời đã phải chịu thua lỗ.

Dữ liệu từ Bank of America và ArtTactic cho thấy, các tác phẩm được mua trong vòng 5 năm trước khi bán lại tại Mỹ vào năm 2025 có mức giảm giá trung bình 5,7% mỗi năm.

Trung bình, một nhà sưu tập cần nắm giữ tác phẩm trong khoảng 10 năm mới có thể hòa vốn. Con số này chưa tính đến các chi phí đi kèm như bảo hiểm hay phí hoa hồng cho nhà đấu giá – những khoản có thể khiến lợi nhuận chuyển sang âm. Bên cạnh đó, lợi nhuận từ nghệ thuật tại Mỹ còn chịu mức thuế cao hơn so với cổ phiếu.

Một rủi ro khác đến từ sự thay đổi thị hiếu giữa các thế hệ. Người mua trẻ tuổi có xu hướng không còn ưu tiên những dòng nghệ thuật từng được thế hệ trước săn đón.

Thị trường này cũng ngày càng nhạy cảm với biến động lãi suất, trong bối cảnh nghệ thuật được nhìn nhận như một kênh đầu tư tài chính. Ảnh: Art Basel.

Thế hệ baby boomer, nhóm từng đẩy giá các nghệ sĩ hậu chiến và đương đại như Mark Rothko, Andy Warhol hay Francis Bacon lên mức rất cao, đang dần rút lui khỏi thị trường. Trong khi đó, một bộ phận nhà sưu tập mới lại hướng sự quan tâm đến các nghệ sĩ da màu hoặc nữ giới, những cái tên trước đây ít được chú ý và có mức định giá thấp hơn.

Sự dịch chuyển này khiến việc bán lại một số tác phẩm trở nên khó khăn hơn. Theo ArtTactic, tổng giá trị tranh của Andy Warhol được bán đấu giá trong năm qua đã giảm 85% so với năm 2022. Đây có thể chỉ là biến động ngắn hạn, nhưng cũng có khả năng cho thấy sức hút của ông đang suy giảm trong mắt thế hệ người mua mới.

Việc các nhà đầu cơ rời khỏi thị trường có thể mang lại tín hiệu tích cực cho những nhà sưu tập lâu dài, khi áp lực đẩy giá giảm xuống. Tuy nhiên, điều này cũng phản ánh một thực tế kém khả quan, thị trường nghệ thuật đang gặp khó trong việc mở rộng và thu hút thêm người mua mới.