Lê Giang không chỉ có 'Tàn Chỉ'

Nghệ sĩ thị giác Lê Giang (sinh năm 1988, Hà Nội), tốt nghiệp Thạc sĩ ngành Mỹ thuật tại London (Anh), bất ngờ thu hút sự quan tâm trong một tuần qua khi tố cáo đội ngũ sản xuất MV COME MY WAY (Sơn Tùng M-TP) lạm dụng nghệ thuật.

Tác phẩm được nhắc đến trong vụ việc này là Tàn Chỉ (Vestige of the land, 2017). “Những ngày vừa qua, tôi đã phải đối diện với một cú sốc lớn và sự tổn thương tinh thần nặng nề khi biết tác phẩm tâm huyết của mình là Tàn Chỉ đã bị chiếm dụng một cách công khai”, trích thông cáo mới nhất của nghệ sĩ. Tuy nhiên, Lê Giang không chỉ được biết đến với sáng tạo nghệ thuật này.

Trong suốt thời gian hoạt động, nữ nghệ sĩ cũng ra mắt nhiều tác phẩm khác. Mẹ là một trong số đó, bao gồm một đôi bông tai được đặt trong chiếc hộp khảm xà cừ, gợi nhớ đến vật gia truyền quý giá được trao tay từ mẹ sang con. Đôi bông tai, tạo hình thành chữ “Mẹ” trong tiếng Việt, được làm từ túi sữa mẹ cuối cùng của Lê Giang, đánh dấu sự kết thúc hành trình cho con bú.

Tác phẩm nghệ thuật như một kỷ vật lưu giữ những ngày dài miệt mài vắt sữa. Đó là chu kỳ gian khổ đều đặn 3 tiếng/lần, bao gồm các hoạt động như vắt sữa lúc nửa đêm, đặt báo thức lúc 3h sáng, và thức dậy lúc 6h sáng. Nó phản ánh cuộc đấu của những người mẹ để cuối cùng vắt được 1,5 lít sữa/ngày. Tác phẩm còn thể hiện nỗi sợ hãi thường trực về việc tắc ống dẫn sữa và nỗ lực về nhà vắt sữa đúng giờ. Đôi bông tai làm từ sữa mẹ này là món quà đầy ý nghĩa mà nghệ sĩ dành cho con, được cất giữ cẩn thận trong chiếc hộp khảm xà cừ khắc chữ cái đầu tên con.

Một tác phẩm đáng chú ý khác của Lê Giang là video mang tên Tương Lai Hoàn Hảo (2022). Những thước phim này được trình chiếu lên tường, thể hiện những hình ảnh tuyệt đẹp của núi non, cây cối, sông suối, thác nước, mây, hoa, chim chóc và muôn thú. Đây là những họa tiết thị giác thường thấy trong tranh phong cảnh lãng mạn. “Tôi luôn tự hỏi tại sao loại tranh phong cảnh này lại được yêu thích đến vậy ở Việt Nam. Phải chăng nó bắt nguồn từ ước mơ được sống gần gũi với thiên nhiên, hòa mình vào thiên nhiên? Nhưng ‘thiên nhiên’ ở đây là loại ‘thiên nhiên’ nào?”, Lê Giang chia sẻ.

Trong tác phẩm này, thông qua những cảnh quay cận, trong mỗi khung hình, công chúng có thể thấy rõ tác động và cách đối xử tàn bạo của con người với thiên nhiên. Không thấy bóng người, không nghe thấy giọng nói, chỉ có những khối đá được cắt và chạm khắc bởi những cỗ máy ồn ào, hung hãn. Giống như những miếng thịt, các tảng đá được cắt lát và nghiền nát, lặp đi lặp lại, trơn tru, dễ dàng.

Tàn Tích Cánh Cổng cũng là một tác phẩm đáng chú ý của Lê Giang. Địa điểm khai quật tưởng tượng này chứa đầy các hiện vật Việt Nam, được cố tình tước bỏ bối cảnh lịch sử, đặt ra những câu hỏi lớn về quá khứ. Điểm nhấn chính của tác phẩm là một bản đúc bằng thạch cao giống như một “cánh cổng”. Chiếc cổng gỗ truyền thống phân chia thế giới hữu hình với thế giới siêu hình trong không gian riêng tư, công cộng và bán công cộng của nhà ở hoặc chùa chiền.

“Điều gì còn lại khi cánh cổng này bị tước bỏ ý nghĩa của nó?”, Lê Giang đặt câu hỏi. Trong tương lai, khi được khai quật tại một địa điểm cách xa không gian ban đầu, “cánh cổng” chỉ đơn giản là một mảnh gỗ. Tác phẩm nhấn mạnh tầm quan trọng của cả địa điểm và thời điểm trong việc xác định ý nghĩa và mục đích của một hiện vật hoặc một tác phẩm nghệ thuật.