10h sáng thứ Hai, Anh Thư (26 tuổi, phường Tân Định, TP.HCM) không còn quay cuồng với những cuộc họp hay buổi hẹn khách hàng. Thay vào đó, cô nằm dài ở bãi biển Nha Trang, tranh thủ tắm nắng trước khi mùa hè thực sự bắt đầu.
Cô chính thức nghỉ làm từ ngày 1/4, hoàn tất quá trình bàn giao trước đó. Quyết định xin nghỉ được Anh Thư đưa ra sau một thời gian dài chịu áp lực lớn từ công việc và lãnh đạo. Chuyên viên truyền thông này chưa có kế hoạch cho tương lai, chỉ muốn tạm thời rời khỏi thị trường lao động.
“Tôi biết đây là quyết định liều lĩnh, song không muốn kéo dài tình trạng căng thẳng cực độ. Tạm thời, tôi muốn dành tiền tiết kiệm cho những chuyến du lịch”, Thư nói.
Sau khi kết thúc chuyến đi Nha Trang, cô dự định thuê homestay giá rẻ tại Đà Lạt để cư trú một thời gian. Theo tính toán của Anh Thư, quỹ tài chính dự phòng của cô đủ trang trải cuộc sống trong vòng 3 tháng. Trước khi cạn kiệt tài chính, cô dự định tận hưởng trạng thái “3 không” - không học, không làm, không đào tạo (NEET).
Theo số liệu mới nhất của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), thị trường lao động quý I/2026 ghi nhận gần 1,6 triệu thanh niên “3 không”, chiếm 11,4% tổng số thanh niên, tăng 172.600 người so với quý trước và tăng 212.500 người so với cùng kỳ năm ngoái.
Bức tranh này không chỉ riêng Việt Nam. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), tình trạng thanh niên “3 không” là vấn đề mang tính toàn cầu. Năm 2025, khoảng 262 triệu người trẻ, tương đương 1/4 thanh niên thế giới, thuộc nhóm này.
Đó là những nhân sự chủ động sắp xếp quãng nghỉ cho bản thân hoặc người lao động loay hoay trong quá trình tìm kiếm việc làm mới. Trong khi một số dành thời gian nghỉ ngơi, tham gia hoạt động trải nghiệm, nhiều người lại liên tục “rải” CV, tham gia phỏng vấn với hy vọng sớm thoát khỏi tình trạng thất nghiệp.
Chủ động ‘3 không’
Thu Hà (33 tuổi, phường Vĩnh Hội, TP.HCM) từng đảm nhiệm vị trí trưởng bộ phận data analyst (phân tích dữ liệu) tại một công ty du lịch đa quốc gia, có thu nhập ổn định, lộ trình thăng tiến rõ ràng sau 6 năm làm việc liên tục. Nhịp sống của cô gắn chặt với deadline, chiến dịch, báo cáo, các cuộc họp kéo dài và những chuyến bay công tác liên tục.
 |
| Thu Hà dành thời gian nghỉ ngơi sau khi bị cắt giảm, chưa có mục tiêu sự nghiệp mới. |
Tuy nhiên, sau Tết Nguyên đán 2026, đợt tái cấu trúc nhân sự cắt ngang quỹ đạo đó. Hà nằm trong nhóm bị cắt giảm, cùng nhiều nhân sự lâu năm khác. Gói đền bù tương đương khoảng một năm lương, cộng với bảo hiểm và trợ cấp thất nghiệp, đem đến cảm giác an toàn cho cô dù không còn công việc.
Từ đó, Hà bước vào trạng thái “3 không” ở tuổi 33, không việc làm, không tham gia bất kỳ chương trình giáo dục hay đào tạo nào. Thậm chí, cô chưa đặt ra mục tiêu nghề nghiệp cụ thể trong tương lai.
Khác với hình dung phổ biến về sự chông chênh, Thu Hà không vội vàng lấp đầy khoảng trống đó. Sau vài tuần đầu giữ thói quen cũ như ngủ muộn, dậy sớm, ăn sáng vội vàng, cô chủ động chậm lại.
Những buổi sáng bắt đầu bằng việc đi bơi thay vì mở máy tính lúc 7h, cuối tuần dành cho workshop cắm hoa, làm gốm. Cô cũng bắt đầu luyện tập sức bền để tham gia các chuyến trekking hoặc hoạt động mang tính trải nghiệm.
Sáu năm làm việc liên tục khiến Thu Hà quen với việc phải luôn tạo ra giá trị. Khi mọi áp lực biến mất, cảm giác đầu tiên của cô không phải nhẹ nhõm mà là hụt hẫng. Hà cũng nhận thức rõ ràng rằng khoảng cách của bản thân với thị trường lao động hoàn toàn có thể bị kéo giãn theo thời gian nếu cô “thả trôi”.
Trạng thái “3 không” giúp nhân sự 33 tuổi phục hồi sau một giai đoạn tăng tốc kéo dài, nhưng đồng thời thử thách khả năng tự kỷ luật. Hiện nay, Hà vẫn cố gắng duy trì thói quen cập nhật kiến thức ngành, nhưng chủ động giữ mình ở trạng thái “lưng chừng”, chưa quay lại, cũng không hoàn toàn rời đi.
Với cô, đây là một khoảng đệm cần thiết, song cũng cần có giới hạn. Thu Hà hiểu rằng nếu không xác định được điểm kết thúc, đây chính là lực cản cho bước tiếp theo trên con đường sự nghiệp.
Mong muốn thoát khỏi tình trạng ‘3 không’
Không giống Anh Thư và Thu Hà, Linh Anh (24 tuổi, phường Cầu Giấy, Hà Nội) ở trong trạng thái “3 không” một cách bị động. Trước khi nghỉ việc, cô đảm nhiệm vị trí executive (thực thi, triển khai) trong bộ phận marketing. Dù đã tích lũy vài năm kinh nghiệm, Linh Anh chưa sở hữu đầy đủ yếu tố để bước lên nhóm senior (nhân sự bậc cao).
Khi còn làm việc, khoảng “lưng chừng” này không quá rõ ràng. Chỉ đến lúc bắt đầu bước vào thị trường tuyển dụng, buộc phải tìm kiếm công việc mới, nhân sự 24 tuổi mới nhận thấy mức độ nghiêm trọng của điểm nghẽn này.
Những vị trí phù hợp với năng lực thường đi kèm mức lương thấp hơn kỳ vọng, trong khi các công việc có đãi ngộ tốt lại yêu cầu kinh nghiệm dày dặn hoặc thành tích rõ ràng hơn.
Linh Anh rơi vào thế khó, không thể quay lại vạch xuất phát, nhưng cũng chưa đủ lực để bước tiếp. Quá trình ứng tuyển kéo dài nhiều tháng, lặp lại, nhưng không tạo ra chuyển biến tích cực. Theo thời gian, mức độ tự tin của Linh Anh dần giảm sút.
 |
| Tình trạng không làm việc, không học tập và không đào tạo kéo dài khiến nhiều người trẻ lo lắng. Ảnh minh hoạ: Phương Lâm. |
Khi điều kiện tài chính không còn phù hợp với cuộc sống tại đô thị lớn, cô quyết định trả phòng trọ ở Hà Nội, trở về quê nhà Ninh Bình với gia đình. Dù giảm thiểu áp lực về mặt kinh tế, sự an toàn tạm thời ở quê nhà vô tình khiến nhịp tìm việc làm mới của Linh Anh chậm lại.
Rời khỏi thị trường lao động, cô không còn lịch trình cố định. Mỗi ngày của Linh Anh trở nên rời rạc, chỉ bao gồm các hoạt động đơn giản, nhàm chán như lướt các nền tảng tuyển dụng, gửi CV và chờ phản hồi.
Điều khiến cô thấy khó chấp nhận nhất không phải là thất nghiệp, mà là cảm giác bị mắc kẹt trên hành trình phát triển sự nghiệp. “Tôi không biết nên học gì để giải quyết đúng vấn đề của mình”, Linh Anh thừa nhận.
Cô vẫn duy trì kết nối với thị trường lao động một cách tối thiểu, sắp xếp tham gia các cuộc phỏng vấn ở Hà Nội dù không còn sinh sống tại thủ đô. Dù sốt ruột, mong muốn thoát khỏi tình trạng thất nghiệp sớm, Linh Anh không thể làm gì ngoài chờ đợi ở thời điểm hiện tại.
Ưu tiên nhân viên tài năng hay thâm niên?
Có bao nhiêu người trong số nhân viên của bạn mà nếu tuyển dụng lại bạn sẽ chọn họ? Bao nhiêu trong số họ chỉ dừng ở mức tầm trung và bao nhiêu người bạn chỉ đang chịu đựng? Đó cũng là câu hỏi khiến hai tác giả Andreas Krebs và Paul Williams phải băn khoăn trong cuốn Ảo tưởng của sự bất khả chiến bại.
