|
|
Nhiều nhà sáng lập khởi nghiệp một mình nhờ sự hỗ trợ của công nghệ. Ảnh minh hoạ: Mikhail Nilov/Pexels. |
Tại một sự kiện dành cho startup công nghệ, hình ảnh một chú cá hề màu cam mỉm cười xuất hiện trên màn hình máy tính của Ying Junjiu. Đây là linh vật của ứng dụng năng suất do anh tự thiết kế.
Ứng dụng cho phép người dùng theo dõi “tỷ lệ câu cá”, cách nói vui để đo thời gian dành cho công việc so với các ứng dụng giải trí. Sản phẩm có tên Momoyu Timer, một ứng dụng macOS lấy cảm hứng từ đại dương, biến việc quản lý thời gian thành trò chơi thay vì công cụ giám sát.
Chỉ 2 năm trước, việc phát triển một ứng dụng như vậy thường cần nhiều nhân sự, thậm chí cả một đội ngũ từ lập trình, thiết kế đến vận hành. Nhưng Ying tự hoàn thành tất cả.
Những nhà sáng lập như Ying dẫn đầu xu hướng nghề nghiệp mới tại Trung Quốc: sử dụng AI để xây dựng “doanh nghiệp một người” (One-Person Company - OPC). Phần lớn thuộc thế hệ sinh ra trong thập niên 1990 và 2000, theo Sixth Tone.
OPC là gì?
Khái niệm OPC vốn tồn tại từ nhiều năm trước và được Luật Doanh nghiệp Trung Quốc công nhận. Tuy nhiên, mô hình này từng khó khả thi do rào cản kỹ thuật, chi phí khởi nghiệp và nhu cầu nhân lực lớn.
Ba năm qua, sự phát triển của AI góp phần thay đổi điều đó. Các công cụ như ChatGPT, DeepSeek hay OpenClaw giúp cá nhân thực hiện những công việc trước đây cần đến cả đội ngũ.
Theo báo cáo của Hiệp hội Nhân tài Zhongguancun có trụ sở tại Bắc Kinh, đến tháng 6/2025, Trung Quốc có hơn 16 triệu OPC, chiếm hơn 1/4 tổng số doanh nghiệp trong nước. Các OPC hoạt động trong nhiều lĩnh vực như sáng tạo nội dung, thiết kế, thương mại điện tử xuyên biên giới và tư vấn chuyên môn.
 |
| Ying Junjiu giới thiệu ứng dụng do bản thân phát hành tại một sự kiện khởi nghiệp công nghệ. |
Xu hướng OPC bắt đầu thu hút sự chú ý từ tháng 11 năm ngoái khi thành phố Tô Châu công bố kế hoạch trở thành trung tâm dành cho các doanh nhân sử dụng AI để hoạt động độc lập.
Sau đó, nhiều địa phương khác nhanh chóng triển khai chính sách tương tự. Khu Phố Đông (Thượng Hải) hỗ trợ chi phí điện toán khởi nghiệp lên tới 300.000 NDT, trong khi Thâm Quyến đặt mục tiêu xây dựng hơn 10 cộng đồng OPC với diện tích trên 10.000 m2 vào năm 2027.
Các chính sách tương tự tiếp tục xuất hiện tại khu vực đồng bằng sông Dương Tử, đồng bằng Châu Giang, vùng Kinh Tân Ký và nhiều thành phố công nghiệp mới nổi.
Đối với doanh nhân Chen Dabo, làn sóng OPC gợi nhớ đến phong trào “khởi nghiệp đại chúng” năm 2014, khi chính phủ Trung Quốc thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên Internet. Nhờ chính sách hỗ trợ vốn và không gian làm việc, nhiều công ty lớn như ByteDance, Pinduoduo hay Xiaohongshu phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn đó.
Tốt nghiệp đại học năm 2014, Chen thành lập 3 công ty, bao gồm doanh nghiệp thiết kế phần mềm huy động được hàng triệu NDT vốn đầu tư.
Hết thời gọi vốn
Sự thay đổi hiện nay thể hiện qua tốc độ xuất hiện của các cộng đồng OPC, những không gian làm việc linh hoạt dành cho các nhà sáng lập hoạt động độc lập. Theo nền tảng OPCquan, hiện có 143 cộng đồng OPC tại 38 thành phố Trung Quốc.
AI không chỉ hỗ trợ lập trình mà còn tham gia đặt tên sản phẩm, viết nội dung quảng bá trên Xiaohongshu và phân tích dữ liệu người dùng. Cũng theo OPCquan, 75% nhà sáng lập OPC xuất thân từ các ngành không liên quan đến kỹ thuật.
 |
| Các doanh nhân làm việc tại một cộng đồng OPC ở Tô Châu, tỉnh Giang Tô. Ảnh: VCG. |
Tuy nhiên, việc biến sản phẩm thành doanh nghiệp bền vững vẫn phụ thuộc vào khả năng triển khai, tiếp thị và duy trì cộng đồng người dùng. Sau khi Momoyu Timer ra mắt, thách thức lớn nhất của Ying không còn là phát triển sản phẩm, mà nằm ở việc thu hút người dùng, xây dựng cộng đồng và duy trì tương tác.
Wang Zixiang, nhà sáng lập Podcast Island, công cụ AI tạo bản tóm tắt podcast, cho rằng công cụ không thể tự tạo nên giá trị kinh doanh. “Bạn vẫn cần khả năng đánh giá của con người để lựa chọn thị trường và sáng tạo sản phẩm phù hợp”, anh nói.
Theo Chen Dabo, hệ sinh thái khởi nghiệp Trung Quốc trưởng thành sau nhiều thập kỷ, từ các vườn ươm địa phương đến nguồn vốn đầu tư từ chính quyền. “Ưu điểm là mọi người có nhiều lựa chọn hơn bao giờ hết. Nhược điểm là nếu chưa thật sự hiểu mình đang làm gì, bạn rất dễ bị cuốn theo các xu hướng xã hội và công nghệ”, ông nói.
Trong các startup truyền thống, nhà sáng lập phải báo cáo với nhà đầu tư, tham dự họp hội đồng quản trị và liên tục chứng minh tốc độ tăng trưởng. Trong khi đó, với OPC, mọi thứ đều nằm trong tay người sáng lập. Thành công của họ ít phụ thuộc vào việc gọi vốn, mà chủ yếu nằm ở tham vọng và kỷ luật cá nhân.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
