Đúng theo hình dung của tôi về một “finance bro” (đàn ông làm việc trong lĩnh vực tài chính), Bùi Đức Anh xuất hiện với vẻ ngoài chỉn chu, khoác lên người bộ suit tông xanh lịch lãm. Dấu ấn riêng nằm ở loạt phụ kiện trên bàn tay trái.
Ở Đức Anh có cuộc giao thoa giữa sự ổn định và mạo hiểm, kỷ luật và tự do, logic và cảm xúc. Trong suốt cuộc trò chuyện kéo dài hơn một tiếng, tôi lắng nghe về ước mơ, sứ mệnh và niềm tin mà anh theo đuổi. Đó là trở thành một phần của thị trường Việt Nam phát triển thịnh vượng trong tương lai.
“Tôi theo đuổi những thứ lớn hơn chính bản thân mình”, chàng trai 30 tuổi nói.
Mô tả cho tôi về công việc hiện tại, Đức Anh cho biết đang quản lý đầu tư tại Tập đoàn Công nghệ Kinh doanh Kasikorn (KBTG), công ty công nghệ của Ngân hàng Kasikorn (KBank), ngân hàng lớn thứ 3 của Thái Lan.
Hàng ngày, anh tìm kiếm các cơ hội đầu tư trong mảng công nghệ, đặc biệt là AI và an ninh mạng. Đông Nam Á và Mỹ là những thị trường mà Đức Anh tập trung vào thời điểm hiện tại.
Anh gọi công việc của mình là “all-in-one”, thực hiện từ khâu tìm kiếm, thẩm định, xin phê duyệt đầu tư, hỗ trợ các nhà sáng lập trong việc gọi vốn hay tìm kiếm khách hàng. Theo Đức Anh, lĩnh vực mà anh theo đuổi mang một nửa màu sắc tài chính, một nửa tinh thần công nghệ.
Chàng trai 30 tuổi tốt nghiệp Đại học Ngoại thương (Hà Nội) rồi chuyển đến TP.HCM lập nghiệp, đi theo làn sóng di cư của bạn bè đồng trang lứa. Dù sinh sống ở TP.HCM nhiều năm, tôi vẫn nhận thấy ở anh nhiều nét tính cách đặc trưng của một người con Hà Nội, từ giọng nói, cử chỉ đến cung cách trò chuyện.
Đức Anh bắt đầu sự nghiệp tài chính với vị trí quản trị viên tập sự tại ngân hàng Standard Chartered, sau đó chuyển đổi công việc sang khối chiến lược của tập đoàn One Mount, từng bước tiếp xúc với công nghệ.
Bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp của anh diễn ra vào năm 2021 - giữa giai đoạn đại dịch Covid-19. Trong bối cảnh khách hàng thay đổi hành vi tiêu dùng, bao gồm mua hàng online, thanh toán online, giải trí online, dòng tiền từ các quỹ đầu tư nước ngoài chảy về Đông Nam Á đặc biệt lớn.
Nhận thấy dòng vốn đổ vào công nghệ tại Việt Nam đạt mức cao nhất trong lịch sử, Đức Anh quyết định từ bỏ sự ổn định trước đây, nhảy sang lĩnh vực đầu tư mạo hiểm. Anh cho biết không muốn tiếp tục làm “con ốc trong bánh răng”, kỳ vọng vào môi trường phát triển lớn hơn.
Với công việc hiện tại, anh sinh sống ở TP.HCM, song thường xuyên đi công tác đến Thái Lan hoặc Mỹ. Đức Anh nói vui rằng thời gian ở trên máy bay còn nhiều hơn ở nhà. Dù thường xuyên đặt chân đến các quốc gia khác, anh vẫn dành tình cảm đặc biệt cho Việt Nam, muốn là một phần trong sự phát triển của quê hương.
“Nếu tôi rời đi rồi nhận ra Việt Nam ngày càng thịnh vượng, tôi sẽ tiếc chết mất!”, Đức Anh nói vui. Hiện nay, anh vẫn muốn đóng góp cho hệ sinh thái khởi nghiệp đầy tiềm năng của nước nhà.
Theo quan sát cá nhân, Đức Anh nhận thấy Việt Nam đang thu hút nhiều chuyên gia, nhà đầu tư nước ngoài hoặc Việt kiều. Họ đi theo dòng vốn đến hoặc trở về với mảnh đất hình chữ S. Dù ngành công nghệ đã trải qua giai đoạn đỉnh cao hồi đại dịch Covid-19, các lĩnh vực khác như y tế, giáo dục hay tiêu dùng vẫn hấp dẫn giới đầu tư.
Giải thích cho thực tế này, Đức Anh nhận định rằng Việt Nam có dân số lớn và trẻ. Mức thu nhập trung bình tăng cũng thúc đẩy chi tiêu, tạo ra một thị trường đủ tiềm năng và thú vị với các nhà đầu tư.
“Ví dụ, số lượng bệnh viện tư tại Việt Nam trước đây rất nhỏ, song dần tăng lên. Dòng vốn đổ về cũng tỷ lệ thuận với con số này”, anh nói.
Trước những lo ngại về “bẫy thu nhập trung bình” (Middle-Income Trap), Đức Anh cười và tự nhận bản thân là người lạc quan. Theo anh, chính phủ đang nỗ lực đưa đất nước vượt qua “cái bẫy” này, tập trung vào đầu tư công, đẩy mạnh giáo dục, thúc đẩy các ngành nghề liên quan đến khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo.
Khi coi đầu tư công là lĩnh vực dẫn dắt, cơ sở hạ tầng, cầu đường, sân bay sẽ trở thành yếu tố thu hút dòng vốn nước ngoài. Chỉ trong nửa đầu năm nay, các nhà đầu tư như Đức Anh đều nhận thấy sự thay đổi nhanh chóng và mạnh mẽ ở nhiều lĩnh vực. Anh đánh giá tốc độ chuyển mình của Việt Nam hiện rất nhanh. Kết quả vì thế sẽ đến trong 10 năm tới.
Về lợi thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế, chàng trai 30 tuổi cho rằng sức hút của quốc gia nằm ở con người. Bên cạnh số lượng lớn, người Việt Nam còn đáp ứng chất lượng quốc tế ở lĩnh vực khoa học kỹ thuật.
Quan sát cá nhân của Đức Anh cho thấy người Việt học STEM, viết tắt của các bộ môn Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics), rất giỏi. Thực tế này góp phần nâng cao tay nghề của nhân sự trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đáp ứng nhu cầu nhân lực lớn ở vị trí kỹ sư.
Để tránh trở thành “chợ lao động” giá rẻ, người Việt cần phải tạo ra sản phẩm hoàn thiện thay vì trở thành nhân sự thuê ngoài (outsourcing) của các doanh nghiệp quốc tế. Ở góc nhìn lạc quan, Đức Anh nhận thấy chất lượng sản phẩm “made in Vietnam” hiện nay cải thiện nhiều so với 5 năm trước.
Anh cho rằng các doanh nghiệp Việt Nam không nhất thiết phải tham gia cuộc đua phát triển mô hình AI nền tảng (foundation models) với những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới. Cơ hội lớn hơn nằm ở việc tận dụng các mô hình này, kết hợp với dữ liệu, kiến thức ngành và sự thấu hiểu sâu sắc về thị trường trong nước để giải quyết những bài toán đặc thù của Việt Nam.
Các đối tác của Đức Anh ở nước ngoài đều đặt câu hỏi về điều này. Lĩnh vực tài chính, đầu tư hay khởi nghiệp vốn phát triển mạnh mẽ ở các quốc gia phương Tây. Vì thế, du học sinh, Việt kiều hay nhân sự nước ngoài có điều kiện để tiếp cận nhiều hơn.
Song, lợi thế của Đức Anh nằm ở sự am hiểu về văn hóa, con người Việt Nam. Trên thực tế, nhiều sản phẩm công nghệ thành công ở Mỹ, Trung Quốc hay Ấn Độ vẫn có đến 90% khả năng thua cuộc tại thị trường Việt Nam.
Dù xác định sinh sống và làm việc trong nước, anh không tự giới hạn bản thân trong biên giới địa lý. Khi bước ra sân chơi quốc tế, Đức Anh thừa nhận cảm thấy bỡ ngỡ, rồi thích thú, cảm thấy trưởng thành hơn mỗi lần tự đặt bản thân vào môi trường mới lạ. Sự hào hứng ấy vẫn còn nguyên vẹn trong giọng nói của anh khi trò chuyện với tôi.
Xây dựng niềm tin mãnh liệt vào con đường đã chọn, Đức Anh không phủ nhận từng có lúc lung lay với lĩnh vực đầu tư mạo hiểm. Anh cho biết tỉ lệ thất bại của một dự án khởi nghiệp lên đến 80%, trong khi anh và các cộng sự đều dành nhiều tâm huyết.
Ngoài ra, tình trạng các nhà sáng lập sử dụng vốn sai mục đích cũng tạo ra tiếng xấu trong cả hệ sinh thái, khiến dòng vốn đổ về thị trường Việt Nam giảm xuống ở một số giai đoạn. Tuy nhiên, anh vẫn tự nhận là người lạc quan, lại thích những cuộc cá cược, chấp nhận rủi ro của trò chơi mạo hiểm.
“Tôi đặt cược vào nghề đầu tư mạo hiểm”, anh nói. Tính cách này của Đức Anh có lẽ cũng được thể hiện qua lựa chọn ôtô: một chiếc xe hơi tốc độ cao.
Sự lạc quan của Đức Anh còn nằm ở góc nhìn về sự xâm lấn của AI trên thị trường lao động. Theo anh, mỗi sự đột phá về công nghệ từ thời xa xưa đều đem đến nỗi lo âu và hoài nghi. Động cơ hơi nước hay Internet đều từng bị cho là có nguy cơ triệt tiêu một số nghề nghiệp. Song, trên thực tế, con người vẫn tìm cách thích nghi, tồn tại và phát triển.
Khi một số ngành nghề mất đi, nhiều công việc mới cũng sẽ xuất hiện. Ví dụ, vị trí xây dựng quy trình làm việc AI (AI workflow) mới xuất hiện trên thị trường. Như vậy, sự phát triển của công nghệ không hoàn toàn thay thế con người, mà đòi hỏi sự học tập, trau dồi và tư duy đổi mới.
“Nếu không học cái mới, bạn sẽ bị bỏ lại. Đó là điều tất yếu”, Đức Anh thể hiện quan điểm.
Nhìn lại 5 năm theo đuổi lĩnh vực đầu tư mạo hiểm, Đức Anh tự nhận thấy bản thân trải qua nhiều giai đoạn. Ban đầu, anh cảm thấy mông lung, phải tự thiết lập một ngày làm việc cho mình. Theo thời gian, anh học được cách tự quản lý bản thân, trở nên kỷ luật hơn.
Đức Anh hiện là “bạn thân” của Google Calendar, đặc biệt sau khi có con. Dù bị nhiều người nhận xét là giống robot, anh vẫn cười trừ, chấp nhận vì nhận thấy sự hiệu quả.
Quan sát hành trình xây dựng sự nghiệp của Đức Anh, tôi nhận thấy bóng dáng hậu phương rõ ràng sau lưng anh. Anh và vợ ở bên nhau 9 năm, là bạn đại học, đồng hành với nhau suốt những năm tháng tuổi 20.
Sau khi tốt nghiệp, Đức Anh chuyển đến TP.HCM sinh sống và làm việc, trong khi vợ anh đi du học. Dù phần lớn thời gian là yêu xa, cả hai vẫn duy trì sự gắn kết bằng tình yêu và tình bạn. Đó là nền tảng vững vàng cho cuộc hôn nhân hiện nay.
Cặp đôi mới đón con trai đầu lòng cuối năm ngoái. Từ khi có con, Đức Anh nhận thấy bản thân kỷ luật hơn. Anh cho biết không có nhiều thời gian để uổng phí vì chỉ có 24 tiếng/ngày cho công việc, gia đình và bản thân.
Ngoài ra, ông bố trẻ cũng nhận thức được trách nhiệm của bản thân trong việc làm gương cho con. Chẳng hạn, anh duy trì lịch tập luyện thể dục thể thao đều đặn, tự xây dựng một tấm gương tốt cho con cái.
Cuộc trò chuyện dần đến hồi kết khi tôi đặt câu hỏi: “Giấc mơ điên rồ nhất của anh là gì?”. Và câu trả lời khiến tôi bất ngờ. Đức Anh cho biết từng có 8 năm học và chơi piano, nhưng đã chôn vùi phần này ở trong con người mình.
Nhờ câu hỏi gợi mở, anh bắt đầu suy nghĩ về việc làm một điều gì đó liên quan đến âm nhạc trong tương lai. Đây vẫn là một tình yêu lớn của chàng trai 30 tuổi. Đức Anh vốn sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật, với mẹ là diễn viên múa và bố là nhạc công.
Trước đây, anh từ bỏ âm nhạc vì cho rằng khó kiếm tiền trong lĩnh vực cạnh tranh cao này. Thời gian gắn bó với piano cũng góp phần định hình tính cách hiện nay của Đức Anh. Anh tự thấy trở nên kiên nhẫn và bình tĩnh hơn nhiều sau nhiều năm luyện tập nhạc cụ.
“Vợ tôi hay nói rằng dù Trái Đất có sập xuống, tôi vẫn bình tĩnh”, Đức Anh nói vui và khép lại cuộc trò chuyện.
